Każdy, kto zakłada własną firmę, ma w planach uzyskiwanie korzyści finansowych, tzn. chce, żeby firma zarabiała. Jednak aby tak się działo, firma musi się ciągle rozwijać, nadążać za zmieniającym się światem, technologiami etc. i być wciąż konkurencyjna. W czasach industrializacji oznaczało to konieczność wprowadzenia do firmy maszyn, a następnie komputerów i maszyn cyfrowych. W dzisiejszych czasach firmy stają przed kolejnym wyzwaniem. Nasycenie rynku podobnymi podmiotami i produktami jest tak duże, że przedsiębiorstwa, aby być nadal konkurencyjne, muszą poszukiwać nowych rozwiązań, nisz, a także nowych rynków zbytu.

I tak też zostały skonstruowane założenia funduszy europejskich w nowej perspektywie finansowej 2014–2020. Główne kierunki wsparcia przedsiębiorstw to rozwój firm poprzez strategię B+R oraz strategię eksportową.

Jak należy rozumieć te strategie?

Samo pojęcie B+R było już stosowane w poprzedniej perspektywie finansowej – kryją się pod nim badania i rozwój. Jednak kiedy przyjrzymy się zagadnieniu nieco głębiej, okaże się, że nie jest to takie proste. No bo czym są badania? Większości kojarzą się z laboratorium, menzurkami, chemikaliami i jednostkami naukowymi. I jedynie to ostanie jest w pełni prawdziwe w kontekście funduszy (czyli współpraca z instytutami badawczymi – czy to samodzielnymi, czy też na uczelniach). Owszem, termin ten może odnosić się również do badań laboratoryjnych, jeśli chcemy stworzyć jakieś receptury, substancje chemiczne etc., ale nie zawęża się tylko do tego obszaru. Mogą to być równie dobrze badania nad nową maszyną, a więc sprawdzanie, czy dana maszyna robi to, do czego jest przeznaczona, i jak to robi. Wiemy już ogólnie, co to są badania, a zatem czas sprawdzić, jak się one dzielą.


Rozwój w B+R

Mając już innowacyjny pomysł i wyniki badań, możemy go rozwijać. Co to znaczy? W wypadku przedsiębiorstw, które chcą zarabiać na pomyśle lub produkcie, jest to przygotowanie badanego pomysłu lub produktu do wprowadzenia na rynek, czyli do komercjalizacji. Do tego służą tzw. prace rozwojowe. A zatem rozwój w rozumieniu B+R sprowadza się do przeprowadzenia prac rozwojowych. Poniższy graf pokazuje, czym one są.


W strategiach B+R jest tylko jeden warunek – muszą prowadzić do wytworzenia innowacyjnego produktu, nie obejmują zatem zmian rutynowych i okresowych, które są wprowadzane w cyklu życia produktu.

Czym jest innowacyjność?

W powszechnym przekonaniu innowacyjność to nowy produkt. Jednak w wypadku funduszy unijnych obowiązują nieco inne zasady. Po pierwsze nasz produkt nie musi być czymś zupełnie nowym, wymyślonym od początku, ale może być na przykład kompilacją istniejącej wiedzy i technologii, prowadzącą do powstania nowej rzeczy lub wymyślenia nowego zastosowania dla istniejącej rzeczy czy technologii. Poza tym nasze rozwiązanie (czy to nowe, czy ulepszone) musi być innowacyjne nie tylko w skali przedsiębiorstwa, ale w szerszym kontekście – przynajmniej województwa, a najlepiej kraju. Oznacza to, że jeśli chcemy wprowadzić do firmy technologię, której do tej pory nie mieliśmy, lub usprawnić technologię już wykorzystywaną, która jednak funkcjonuje również w innych firmach w danym województwie lub w kraju[1] dłużej niż 3 lata, to nie możemy powiedzieć, że jest to innowacja. Jeśli jednak wpadniemy na pomysł, jak tę technologię usprawnić lub wykorzystać w inny sposób, sprawdzimy to za pomocą badań, a poza tym okaże się, że nikt w województwie lub w kraju nie wpadł na taki sam pomysł (a przynajmniej go nie opublikował i nie rozwinął), a nawet jeśli wpadł, to nie wcześniej niż 3 lata przed nami i technologia ta nie jest rozpowszechniona, to wówczas będzie to innowacja.

Jaki jest kolejny etap?

Następnym etapem jest wprowadzenie naszego pomysłu na rynek. Dla przedsiębiorcy oznacza to, że trzeba przygotować np. odpowiednią linię technologiczną albo właściwy sprzęt komputerowy, żeby móc wytwarzać produkt w większej skali i rozprowadzić go po rynku. Nazywamy to wdrożeniem wyników prac B+R lub komercjalizacją samodzielną wyników B+R. Sama komercjalizacja to pojęcie szersze niż wdrożenie, ponieważ nie tylko właściciel pomysłu czy technologii może wdrożyć je na rynek – mogą to zrobić również podmioty trzecie. Co to oznacza w praktyce? Zwykle to, że mając już sprawdzony i przebadany pomysł, sprzedajemy go (lub udzielamy licencji) innemu podmiotowi, który będzie go wdrażał na rynek lub też prowadził dalsze badania nad udoskonaleniem go i dopiero wtedy wprowadzał na rynek.

A co jeśli nasz wstępnie zaplanowany rynek jest ograniczony, a chcielibyśmy zmaksymalizować zyski z tego pomysłu? Albo jeśli nie chcemy stosować strategii B+R, a jedynie zwiększyć sprzedaż posiadanych produktów? Warto wtedy pomyśleć o eksporcie.


 

Co to jest eksport?

Definicja eksportu jest dość prosta. Jest to sprzedaż produktu danego przedsiębiorcy, wytworzonego na terenie jednego kraju (w naszym wypadku w Polsce) do innych krajów. Jednakże w kontekście funduszy unijnych w najnowszej perspektywie trzeba tę definicję nieco uzupełnić. W tym wypadku istotne jest, że produkt, który chcemy sprzedać do innych krajów, musi być konkurencyjny w stosunku do produktów, które już istnieją na danym rynku. Może się oczywiście zdarzyć, że na rynku, o którym myślimy, takiego produktu nie ma. Jeśli jednak istnieją podobne produkty, to trzeba rozważyć, w jaki sposób ten wytworzony przez nas będzie konkurencyjny. Czy ma lepszą jakość? Niższą cenę? Szersze zastosowanie? A może wszystkie trzy elementy łącznie? Trzeba też zaplanować, ile takich produktów chcielibyśmy sprzedać i jakie chcemy osiągnąć z tego tytułu zyski.

Czym są strategie B+R i eksportu?

Jak już zostało przedstawione wcześniej, strategie B+R są zaplanowaną przez przedsiębiorcę ścieżką rozwoju firmy, mającą na celu wytworzenie nowego lub znacznie ulepszonego produktu z wykorzystaniem badań B+R, a następnie jego wprowadzenie na rynek i sprzedaż. Strategie eksportu natomiast obejmują również sprzedaż na rynki zagraniczne tego pomysłu lub produktów, które już mamy w swojej ofercie. Należy przy tym pamiętać, że strategie te mogą, ale nie muszą być połączone. Przedsiębiorstwo może wybrać dla siebie ścieżkę rozwoju poprzez B+R albo poprzez eksport lub też wybrać obie.

Rozważając wybór strategii B+R, warto mieć na uwadze, że nie musi być ona aż tak rozbudowana, jak zostało to opisane w artykule. Może zostać nieco skrócona. W jaki sposób? Jeśli nie mamy pomysłu albo chcielibyśmy usprawnić pewną technologię już wykorzystywaną na rynku (oczywiście z założeniem, że nasze usprawnienie nie jest stosowane na rynku) lub też chcemy po prostu wdrożyć technologię, której nie ma na naszym rynku, możemy zakupić prawa do wyników B+R od innego podmiotu – jednostki naukowej, innego przedsiębiorcy etc. Prawa te mogą być wyrażone w postaci patentu, licencji, know-how. Trzeba przy tym jednak pamiętać, że w wypadku wdrożenia danej technologii przy zakupie praw może być konieczne przeprowadzenie etapu stworzenia prototypu i próbnej produkcji, a dopiero potem będzie możliwe masowe wprowadzenie rozwiązania na rynek.


 

Strategia B+R


Strategia eksportu


Jak to sfinansować?

W aktualnej perspektywie finansowej 2014-2020 położono nacisk na rozwój przedsiębiorstw poprzez opisane strategie. Przygotowano więc odpowiednie programy dofinansowania, które mają wspomóc przedsiębiorstwa w planowaniu i stosowaniu tych strategii. W zakresie strategii B+R wybór dofinansowań jest dość szeroki. W każdym Regionalnym Programie Operacyjnym znajdują się działania odpowiadające tym strategiom. W wypadku strategii B+R zwykle są to dwa różne działania. Jedno dotyczy prowadzenia badań (B+R) lub zakupu wyników badań B+R, a drugie – wdrożenia tych wyników. W wielu wypadkach jest też tak, że wsparcie na badania jest wsparciem dotacyjnym, natomiast wsparcie na wdrożenie jest wsparciem mieszanym lub udzielanym tylko w postaci tzw. instrumentów finansowych, czyli pożyczek, kredytów, wejść kapitałowych.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego. Poddziałanie 1.2. Innowacyjne przedsiębiorstwa

W obrębie tego działania możemy wyróżnić kilka schematów, w ramach których można uzyskać dofinansowanie dotacyjne na odmienne usługi, m.in. rozpoczęcie lub rozwój badań B+R przez przedsiębiorstwa. Mogą to być np. badania przemysłowe, prace rozwojowe, tworzenie prototypu i demonstracyjnej linii produkcyjnej (1.2.A.a), zakup wyników prac B+R, w tym wykonanie później prac rozwojowych i linii demonstracyjnej (1.2.A.b), tworzenie laboratoriów B+R lub centrów B+R przez przedsiębiorstwa, w tym zakup niezbędnej aparatury i wyposażenia (1.2.B), usługi proinnowacyjne, takie jak usługi certyfikacyjne czy audyt technologiczny (1.2.C).

Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego. Poddziałanie 1.5. Rozwój produktów i usług w MŚP

W ramach tego poddziałania mamy dwa schematy: 1.5.A to wsparcie dotacyjne na innowacyjność produktową lub procesową (wprowadzenie nowego lub ulepszonego produktu na rynek), zaś 1.5.B to wsparcie dotacyjne na wdrożenie wyników prac B+R, w szczególności tych wypracowanych w poddziałaniu 1.2.

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój. Działanie 1.1. Projekty B+R przedsiębiorstw

Działanie to obejmuje dwa poddziałania. W ramach pierwszego z nich można pozyskać dotację na prowadzenie badań przemysłowych i prac rozwojowych lub tylko prac rozwojowych (poddziałanie 1.1.1.). W ramach drugiego możemy starać się o dotację na prowadzenie tylko i wyłącznie prac rozwojowych, których końcowym etapem musi być wytworzenie tzw. instalacji (linii) demonstracyjnej. W obu wypadkach warunkiem koniecznym uzyskania dotacji jest zobowiązanie przedsiębiorcy do komercjalizacji wyników badań, tzn. do wdrożenia ich u siebie lub sprzedaży innym (1.1.2.).

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój. Działanie 3.2. Wsparcie wdrożeń wyników prac B+R, poddziałanie 3.2.1. Kredyt technologiczny

W ramach tego poddziałania przedsiębiorca, który opracował własne badania B+R lub zakupił ich wyniki od podmiotu trzeciego, pozyska dofinansowanie w postaci preferencyjnego kredytu na wdrożenie, w tym na zakup środków trwałych niezbędnych do wprowadzenia produktu na rynek.

 

W wypadku strategii eksportu w wielu Regionalnych Programach Operacyjnych można znaleźć działania związane z internacjonalizacją przedsiębiorstw. W ich ramach można pozyskać dofinansowanie na udział w targach w kraju i za granicą, w misjach gospodarczych oraz spotkaniach B2B. Warunkiem jest posiadanie strategii eksportowej.

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój. Poddziałanie 3.3.3. Wsparcie MŚP w promocji marek produktowych – Go to Brand

Dzięki temu poddziałaniu przedsiębiorcy również mogą pozyskać dofinansowanie na prezentację na branżowych targach w kraju i za granicą, na misje gospodarcze oraz na spotkania B2B. Jednakże program ten obejmuje tzw. Branżowe Programy Promocji, w które wpisane są konkretne PKD i tylko firmy z tymi PKD mogą starać się o dotację. Branżowe Programy Promocji określają także, na jakie rynki i jakie targi mogą jechać przedsiębiorcy. Istnieje również możliwość skorzystania z tzw. Ogólnego Programu Promocji, jednakże on również ściśle określa, jakie rynki są do wyboru (tzw. rynki perspektywiczne) oraz w jakich targach w związku z tym można uczestniczyć.

 

Olga Gałek

Źródła:

Opracowanie własne na podstawie materiałów zawartych w publikacji „Komercjalizacja B+R dla praktyków”, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, Warszawa 2016, wydanie III

www.funduszeeuropejskie.gov.pl

Udostępnij ten artykuł znajomym!